Serge Gutwirth en Paul De Hert vergelijken sm met bokssport. Beiden
zijn professoren aan de faculteit recht en criminologie van de VUB.
Het is tien jaar geleden dat de Mechelse rechter Koen Aurousseau
veroordeeld werd wegens sm met zijn vrouw. Nu de verfilming in de
bioscopen komt, laait de belangstelling voor de zaak weer op. Serge
Gutwirth en Paul De Hert waren destijds al tegen de Belgische
rechterlijke uitspraak: 'Is masochisme dan zo anders dan boksen?'
Met de verfilming van het verhaal van de Mechelse rechter die wegens
sadomasochisme met zijn vrouw werd veroordeeld, is de belangstelling
voor de zaak plots weer erg groot. Toch hebben we de indruk dat er,
meer dan tien jaar na de feiten, nog steeds grote onduidelijkheid
heerst over de implicaties van de beslissingen van de Belgische en
Europese rechters. Niemand lijkt stil te staan bij het feit dat
Aurousseau strafrechtelijk werd veroordeeld voor slagen en
verwondingen, terwijl boksers dat niet worden. Is masochisme dan zo
anders dan boksen? Is het niet vreemd dat boksers elkaar tot moes
mogen slaan, terwijl het strafbaar zou zijn om, in het kader van een
sm-ritueel, een ander via pijn genot te bezorgen? Wij zien alleszins
niet zoveel verschil. In beide gevallen is er sprake van geweld en
pijn, maar ook van afspraken, spelregels en wederzijdse toestemming.

Menselijke waardigheid
In het strafrecht bestaan 'strafuitsluitingsgronden', die de rechter
de mogelijkheid geven strafbaar gedrag onbestraft te laten indien dat
gedrag expliciet of impliciet wordt toegelaten door andere
rechtsbepalingen. Boksen kan, want er bestaat een regelgeving die het
verloop van deze sport organiseert en het geweld voorwaardelijk
aanvaardt. Boksers dienen elkaar dus wel degelijk strafrechtelijke
'slagen en verwondingen' toe, maar zij blijven dankzij de
reglementering van de bokssport strafrechtelijk immuun en worden dus
niet vervolgd. Bij niet-reglementair boksen (zoals het afbijten van
een oor van de tegenstander) en bij niet-gereglementeerde
'sporten' (zoals kooigevechten) is er geen rechtvaardiging en moet er
wel worden gestraft voor slagen en verwondingen.

Ook voor masochisme kan zo'n strafuitsluitingsgrond worden ingeroepen,
met name het grondrecht op privacy, zoals dat door het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en het Europees Hof vorm
wordt gegeven en dat de seksuele vrijheid en autonomie beschermt.
Jawel, wellicht tot grote spijt van het Vaticaan en de weldenkende
burgerman: masochisme is een mensenrecht! Of juister gesteld:
masochisme valt in principe onder de bescherming van een mensenrecht.
In de zaak-Aurousseau waren zowel de Belgische als de Europese
rechters van mening dat het seksuele leven van de Aurousseaus als een
onderdeel van hun privacy moest worden beschouwd. Alleen is de kous
daarmee niet af, want het grondrecht op privacy is geen absoluut
recht. De overheid mag het aan een reeks strikte voorwaarden
onderwerpen en in dat geval vervalt de strafrechtelijke immuniteit
geboden door de privacybescherming. Het is precies op dat punt dat het
juridisch slecht afliep voor Aurousseau. Alle rechters kwamen tot het
besluit dat de overheid een legitieme reden had om toch in te grijpen
in zijn seksuele leven. Wat ons echter opvalt, zijn de grote
verschillen tussen de argumenten van de Belgische rechters en die van
hun collega's in Straatsburg.

Om Aurousseau ondanks zijn privacygrondrecht toch te veroordelen,
hanteerden de Belgische rechters begrippen als 'de moraal' en 'de
gezondheid'. Dat is op zich niet zo erg, want die begrippen worden ook
vermeld in het EVRM. Alleen gaat het over veel te ruime begrippen die
zich makkelijk lenen tot gemoraliseer en paternalisme. Dat is precies
wat bij de Belgische rechters gebeurde. Op het vlak van de moraal
riepen de rechters een schending van de 'menselijke waardigheid' van
het 'slachtoffer' in. Of ze dat nu wilde of niet, de Belgische
rechters vonden dat mevrouw Aurousseau, die nog altijd perfect
gelukkig is met haar man, zo'n schending had ondergaan. Wij geloven
dat de rechters met zo'n argument hun persoonlijk idee van een
objectieve moraal lieten prevaleren op de vrije keuze van de
betrokkenen. Daarmee haalden zij het juridische en het morele register
door elkaar, werden ze zedenmeesters, gesterkt in hun pretentie te
weten wat voor iedereen waardig is en wat niet. Met boksen,
onderbetaalde mijnenarbeid, studentikoze dopen, borstvergrotingen à la
Lolo Ferrari of het testen van farmaceutische producten tegen
betaling, hebben ze klaarblijkelijk geen probleem vanuit het oogpunt
van de 'menselijke waardigheid'. Waarvan akte.

Miskleun
Ook het tweede argument van de Belgische rechters, de bescherming van
de gezondheid, vinden we dubieus. Van ernstige en blijvende
lichamelijke schade was geen sprake. De rechters gingen daarom
(noodgedwongen) een stapje verder en vielen terug op het argument dat
er een risico op gezondheidsschade was gecreëerd. Dat is een flauw en
verkapt moreel argument, omdat met zo'n
redenering ongeveer alles wat tot de seksualiteit en het privéleven
behoort, verboden kan worden: van gewone seks tot gastronomisch eten,
sporten, reizen, fuiven, enzovoort.
Ten slotte valt op dat de rechters de feiten - de zoektocht van een
vrouw naar masochistisch genot - volledig buiten het vizier hielden om
de zaak geheel op te hangen aan het vermeende 'sadisme' van de man.
Sadomasochisme is een miskleun: het masochisme is een strikt
gecontroleerde en ritualistische activiteit, terwijl sadisme juist
ontkenning en transgressie van afspraken veronderstelt. De twee kunnen
elkaar niet ontmoeten. Bij de Aurousseaus ging het over masochisme van
de vrouw, de Belgische rechters toverden dat op eigen houtje om tot
sadisme van de man.

Toestemming
De Europese rechters deden het volgens ons veel beter, hoewel zij de
veroordeling van Aurousseau uiteindelijk bevestigden. Zij bekommerden
zich niet om argumenten over 'de moraal' en 'de gezondheid', terecht.
Oordelend dat seksualiteit een privézaak is, spitsten zij zich toe op
het juridische beginsel dat de privacy van de ene beperkt mag worden
ter bescherming van de rechten en vrijheden van de andere. Met dat
beginsel keken de Europese rechters naar de toestemming van mevrouw
Aurousseau. Die was er volgens hen niet (altijd) geweest en daarom was
mijnheer Aurousseau te ver gegaan.

Het argument van de toestemming vinden wij juridisch en intellectueel
relevant. Er werd daar immers vrijwillig plezier gemaakt. Door te
kijken naar de toestemming kijk je meteen ook naar het masochisme van
mevrouw Aurousseau en neem je haar seksuele verlangen ernstig. De
Europese rechters namen niet alleen de vrouw au sérieux, maar ook het
seksspel van het echtpaar. Zij lieten de juridische beoordeling van de
toestemming immers afhangen van de 'gangbare regels bij zulke
praktijken' en dus van het gewoonterecht van de masochisten. Vanuit
dit perspectief beslisten zij dat de Belgische veroordeling van
Aurousseau geen schending vormde van het mensenrechtenverdrag, mede
ook omdat hij alcohol nuttigde, iets wat niet gangbaar is bij
masochisme.

Stopwoord
Bij alcoholgebruik kun je immers de controle over de situatie
verliezen en de grenzen overschrijden van de toestemming van degene
die seksslaaf speelt. Volgens de Europese rechters had Aurousseau de
toestemming van zijn vrouw effectief genegeerd, omdat hij na haar
stopwoord verder zou zijn gegaan. Het Mechelse echtpaar ontkent die
bewijskwestie en zegt al jaren dat de veroordeling er onterecht kwam
doordat de rechters niet zouden hebben begrepen wat het stopwoord echt
was. Laten we hopen dat het bewijsmateriaal voldoende sterk was. Dat
mevrouw Aurousseau zichzelf als slachtoffer ziet van het gerecht en
niet van haar man, vinden wij relevant en erg storend in een
rechtsstaat.

Wat er ook van zij, voor de masochisten en hun partners onder ons is
het Straatsburgse arrest van 2005 een goede zaak. Het betekent immers
dat masochisme mag zolang de toestemming van het 'slachtoffer' strikt
wordt gerespecteerd en de omstandigheden van het spel van die aard
zijn dat zo'n respect mogelijk blijft. Masochisme mag als het
beantwoordt aan de spelregels van het masochisme. Zoals bij boksen
dus.
bron: De morgen Be.